Đà Lạt: Nơi khai sinh những con ấp đầu tiên

Đà Lạt ngày nay đông đúc là nhờ những con ấp đầu tiên. Bạn có biết những con ấp đó tên là gì không?

Từ một vùng đất hoang sơ, dân cư thưa thớt, Đà Lạt năm 1906 được chọn làm trung tâm nghỉ dưỡng và nhanh chóng trở thành điểm hội tụ của cư dân từ khắp mọi miền, đánh dấu sự khởi đầu cho một vùng đất mới.

Ngoài cộng đồng người Lạch, người Cil vốn sinh sống tại Đà Lạt, cư dân người Kinh lúc bấy giờ chủ yếu là những người lao động nghèo từ miền Bắc, miền Trung. Họ đến Đà Lạt theo con đường di dân tự do, làm phu phen, tạp dịch và quyết định gắn bó với mảnh đất này. Vào những năm 1937-1938, chính quyền Pháp và chính quyền sở tại đã có chủ trương di dân từ các địa phương như Hà Đông, Nghệ – Tĩnh vào Đà Lạt để sản xuất rau, hoa cung cấp cho thành phố. Sau đó, nhiều người dân từ các vùng Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi cũng đến đây lập nghiệp, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng văn hóa của Đà Lạt.

Ấp Hà Đông

Những cư dân người Kinh đầu tiên đến Đà Lạt thường tập trung theo nhóm quê hương để lập ấp sinh sống, tạo nên những khu dân cư đầu tiên. Ấp Hà Đông ra đời vào năm 1938, được khởi xướng bởi các quan chức triều Nguyễn như ông Hoàng Trọng Phu – Tổng đốc Hà Đông, ông Trần Văn Lý – Quản đạo thành phố Đà Lạt, và ông Lê Văn Định – Thượng canh nông tỉnh Hà Đông.

Ấp Hà Đông được hình thành vào năm 1938 bởi những người nông dân giỏi nghề làm vườn từ các làng Quảng Bá, Nghi Tàm, Tây Tựu, Ngọc Hà, Xuân Tảo, Vạn Phúc thuộc tỉnh Hà Đông. Họ đến Đà Lạt, trồng rau và lập nghiệp. Sau này, một số người Quảng Ngãi cũng đến làm thuê và ở lại ấp, góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa nơi đây.

Ấp Nghệ Tĩnh

Ấp Nghệ Tĩnh được thành lập vào năm 1940 bởi những người quê gốc Nghệ An, Hà Tĩnh tìm đến mảnh đất mới lập nghiệp. Cư dân chủ yếu là những người lao động nghèo, cùng với những người yêu nước bị khủng bố tại quê nhà. Một số người khác được ông Nguyễn Khắc Hòe, một chức sắc trong chính quyền, tuyển mộ và đưa vào ấp. Ban đầu, họ làm thuê trong các công sở, chiều về khai hoang trồng rau. Dần dần, họ chuyển sang nghề làm vườn, trồng chủ yếu atiso và các loại rau ôn đới.

Nằm giữa Đà Lạt lạnh giá, ấp nghèo nàn này là một vùng đất hoang vu được khai phá với 70 ha, chia cho 70 hộ dân, hơn 400 nhân khẩu. 40 ha đất được dành cho nông nghiệp, nhưng cái rét cắt da cắt thịt của Đà Lạt cùng những trận tuyết rơi dày đặc đã khiến cuộc sống của họ vô cùng khó khăn. Tuyết phủ kín rọ ươm bông, buộc người dân phải đổ nước ấm để tan tuyết, nhưng điều đó cũng không thể cứu vãn được những mầm cây non nớt. Bằng sự cần cù, ham học hỏi, người dân Nghệ Tĩnh kiên cường bám trụ, từ từ học hỏi kinh nghiệm, từng bước cải thiện cuộc sống, tạo nên một vùng đất ấm no.

Ấp Ánh Sáng

Ban đầu, Đà Lạt chỉ là vùng đất trũng giữa thung lũng, cây cối um tùm, bao quanh bởi đồi cao. Tuy nhiên, những người Huế đầu tiên đặt chân đến đã biến nơi đây thành vùng sản xuất nông nghiệp, khai hoang, cải tạo, đánh dấu bước chuyển mình cho vùng đất cao nguyên.

Từ những chòi lá đơn sơ bên những mảnh vườn mấp mô được khai hoang ở làng Kế Môn, Phước Yên, chỉ với năm đến sáu hộ gia đình, Ấp Ánh Sáng dần được hình thành. Sự cần mẫn, chịu thương chịu khó của người dân đã biến những hố sâu thành vườn rau mới, mở rộng diện tích canh tác. Năm 1952, cụm dân cư được đặt tên, mang theo ước mong thịnh vượng, Ấp Ánh Sáng chính thức ra đời, trở thành minh chứng cho tinh thần kiên cường và lòng quyết tâm của người dân nơi đây.

Ấp Thánh Mẫu

Năm 1955, ấp được hình thành bởi 400 giáo dân thiên chúa thuộc huyện Đức Thọ (Hà Tĩnh). Khu đất do người dân mua lại từ Sở Canh Nông, ban đầu được sử dụng để trồng khoai, bắp, sau đó chuyển sang trồng rau.

Đà Lạt những năm 50-60 của thế kỷ XX chứng kiến sự phát triển rầm rộ với hàng loạt ấp mới như: Đa Phú, Tùng Lâm, Đa Thành, Trung Bắc, Nam Thiên, Xuân An, SI JEAN, Tân Lạc, Đa thiện, Cô Giang, Hồng Lạc, Đa Lợi, Thái Phiên, Tây Hồ cùng các khu Lam Sơn, Chi Lăng, Trại Mát… góp phần làm nên diện mạo đô thị sôi động của thành phố ngàn hoa.